100×worker · beroepsanalyse

Onderzoeker en AI: wie doet straks welke taak?

Door Hendrik De Winne Laatst bijgewerkt: 6 augustus 2026 Read this in English

AI neemt bij de onderzoeksmanager vooral het literatuurwerk, de eerste rapportversies en de planning over. Onderzoeksvoorstellen, budgetten en methodologie blijft de onderzoeksmanager sturen, met AI als eerste opsteller. Personeelsleiderschap, onderhandelen met financiers en wetenschappelijke eindverantwoordelijkheid blijven mensenwerk. Wie die taken herschikt, wordt de AI-persoon van het onderzoeksteam.

Illustratie: hoe AI het werk van een onderzoeker verandert

Microsoft Research analyseerde 200.000 echte gesprekken met Copilot en bouwde daarmee in 2025 een AI-applicability score per beroep (Working with AI: Measuring the Applicability of Generative AI to Occupations). Voor de functie onderzoeksmanager, zoals ESCO die omschrijft (code 1223.2.2), bestaat geen directe Amerikaanse tegenhanger in die dataset. De patronen uit het onderzoek gelden hier wel: AI wordt vooral ingezet voor schrijf-, samenvattings- en planningswerk, niet voor leiderschap of onderhandeling.

In Vlaanderen gebruikt 43 procent van de bevolking maandelijks generatieve AI, bij 18 tot 24-jarigen is dat 75 procent (imec Digimeter). In Nederland raadt UWV, na een bevraging van 2.300 werkgevers, aan om functies op taakniveau te ontleden omdat AI vooral het takenpakket herschikt. Dat is precies wat dit artikel doet voor de onderzoeker die ook leiding geeft: de onderzoeksmanager, onderzoeksdirecteur of wetenschappelijk directeur uit de ESCO-synoniemenlijst.

De ESCO-vaardighedenlijst voor dit beroep, van projectbeheer tot operationele begroting beheren, is het uitgangspunt. Hieronder splitsen we die vaardigheden op in vier emmers: wat verdwijnt, wat een agent nu al aflevert, wat je delegeert met een keurmoment erbij, en wat mensenwerk blijft.

Een onderzoeksmanager leidt onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten, personeel en budgetten binnen een onderzoeksfaciliteit of universiteit.

De taakverdeling: wat AI overneemt en wat van jou blijft

Bij de onderzoeker(smanager) splits je het takenpakket op in vier emmers: eliminate voor werk dat gewoon verdwijnt omdat niemand het nog los moet doen, automate voor taken die een AI-agent productieklaar aflevert zoals een eerste rapportversie, delegate voor werk waarbij AI de eerste 80 procent doet en jij de rest stuurt en keurt (denk aan een onderzoeksvoorstel of begroting), en keep voor taken die mensenwerk blijven omdat ze leiderschap, onderhandeling of eindverantwoordelijkheid vragen, zoals personeel aansturen of het gesprek voeren met een financier. De ESCO-vaardighedenlijst voor dit beroep, van projectbeheer tot leiding geven aan personeel, vormt de basis van deze indeling.

Taakverdeling voor onderzoeker over de vier emmers, gebaseerd op de ESCO-vaardighedenlijst.

Taak	Emmer	Waarom
Handmatig literatuur doorzoeken en per artikel een korte samenvatting typen	schrappen	Een taalmodel doorzoekt en vat sneller samen dan een mens die dagen in tijdschriften bladert.
Eerste ruwe samenvatting van analyseresultaten voor intern gebruik	schrappen	Dat eerste concept typen kost geen mensenuren meer, controleren wel.
Standaard voortgangsstatus per project losstaand opstellen voor elk overleg	schrappen	Wordt automatisch samengesteld uit projectdata in plaats van handmatig verzameld.
Tijdschatting maken voor werkzaamheden per projectfase	automatiseren	Een agent haalt patronen uit afgeronde projecten en levert een onderbouwde planning.
Eerste versie van het analyserapport of onderzoeksverslag	automatiseren	Structuur, grafieken en samenvatting staan klaar, jij toetst de inhoud.
Engelse onderzoekscorrespondentie en documenten naar publicatiekwaliteit redigeren	automatiseren	Taal en toon worden vlot en consistent, zonder dat jij elke zin herschrijft.
Onderzoeksvoorstel opstellen: probleemstelling, methodologie, begroting, tijdlijn	delegeren	AI levert een volledig eerste concept, jij beslist over scope en haalbaarheid.
Operationele begroting maandelijks opvolgen en afwijkingen signaleren	delegeren	AI vlagt overschrijdingen, jij bepaalt of en hoe je bijstuurt.
Wetenschappelijke methodologie voorstellen op basis van vergelijkbare studies	delegeren	AI stelt een methode voor uit vergelijkbaar onderzoek, jij toetst op geschiktheid voor dit project.
Analyseresultaten rapporteren aan niet-technische stakeholders of subsidieverstrekkers	delegeren	AI vertaalt cijfers naar begrijpelijke taal, jij bewaakt of de nuance klopt.
Leiding geven aan personeel: coaching, functioneringsgesprekken, conflicten	houden	Vertrouwen en nabijheid in een team bouw je op via mensen, niet via een scherm. (Jouw voorsprong: Persoonlijke relatie en langetermijngeheugen over mensen.)
Onderzoeksvoorstellen bespreken en onderhandelen met financiers of partners	houden	Onderhandelen vraagt aanvoelen van belangen en politieke gevoeligheid ter plekke. (Jouw voorsprong: Live inschatten wat de ander wil zonder dat uit te spreken.)
Omgaan met moeilijke eisen van opdrachtgevers of het bestuur	houden	Grenzen stellen en compromissen zoeken vraagt gezag dat je zelf opbouwt. (Jouw voorsprong: Gezag en geloofwaardigheid die je persoonlijk hebt opgebouwd.)
Eindverantwoordelijkheid nemen over wetenschappelijke integriteit en publicatiebeslissingen	houden	Iemand moet zijn naam en carrière achter een beslissing zetten. (Jouw voorsprong: Persoonlijke aansprakelijkheid die je niet kan uitbesteden.)

Harvest map voor onderzoeker: vier emmers met taken

Welke taken van een onderzoeksmanager verandert AI het eerst?

AI verandert eerst het voorbereidende werk. Literatuur doorspitten, artikelen samenvatten, een eerste analyserapport opstellen: dat gaat sneller met een taalmodel dan met een onderzoeksassistent die dagen in tijdschriften zoekt. Microsoft Research analyseerde 200.000 echte Copilot-gesprekken en zag dat generatieve AI vooral wordt ingezet voor dit soort schrijf- en samenvattingswerk, over vrijwel alle kennisberoepen heen. Voor de exacte functie onderzoeksmanager bestaat geen apart Amerikaans beroepsprofiel in die dataset, dus een precieze score ontbreekt. Wat blijft overeind: budgetbeheer, personeelsleiding en het voeren van het gesprek met een financier over een voorstel vragen iets dat een taalmodel niet heeft, namelijk verantwoordelijkheid nemen.

Wordt de onderzoeker vervangen door AI?

Nee, als volledig beroep verdwijnt de onderzoeker(smanager) niet. UWV onderzocht 2.300 werkgevers en concludeert dat AI het takenpakket herschikt terwijl de functie blijft bestaan. Voor dit beroep klopt dat beeld: de ESCO-vaardighedenlijst bestaat uit projectbeheer, leiding geven aan personeel, onderzoeksvoorstellen bespreken en operationele begroting beheren. AI kan teksten en eerste analyses opstellen. Het onderhandelen met een subsidieverstrekker, de beslissing wie een team leidt en de eindverantwoordelijkheid voor wetenschappelijke integriteit blijven bij de mens. Oude cijfers over robotiseringskans per beroep (Frey en Osborne, Oxford, 2013) stammen van voor de doorbraak van grote taalmodellen en zeggen weinig over deze taakverschuiving.

Hoe word je de AI-persoon van je onderzoeksteam?

Je wordt de AI-persoon van het team door te tonen wat werkt. Begin met één terugkerende taak: literatuursamenvattingen of de eerste versie van het statusrapport voor de stuurgroep. Bouw een kleine promptbibliotheek die collega's kunnen hergebruiken. Toon in een teamoverleg hoeveel tijd een AI-eerste-versie bespaart en wat je zelf nog moest corrigeren. Die correctieronde zichtbaar maken bouwt vertrouwen op. Vraag het team welke taak ze het liefst kwijt zijn en test daar AI eerst op.

Wat kan je deze maand concreet doen om te starten?

Kies één actief project. Laat een AI-tool een literatuursynthese maken van de laatste tien artikelen die je toch al moest lezen en controleer de bronverwijzingen zelf. Laat voor hetzelfde project een eerste begroting en tijdlijn genereren op basis van een vergelijkbaar afgerond project, en toets die tegen je eigen ervaring. Schrijf één statusrapport voor de stuurgroep met AI als eerste opsteller in plaats van een blanco vel. Bewaar de drie prompts die het beste werkten. Na een maand heb je een klein archief van bruikbare prompts en een concreet beeld van waar AI tijd wint en waar het misgaat.

AI verandert niet je baan, maar wel je takenpakket.
UWV

Word de AI-persoon van je team

Bouw een klein prompt-archief voor je team

Verzamel de drie of vier prompts die echt werken voor jouw onderzoeksgroep: literatuursynthese, statusrapport, begrotingsconcept. Deel ze in een gewoon document op de gedeelde schijf, geen apart platform nodig.

Maak de controleronde zichtbaar

Toon collega's het AI-concept, wat je erin veranderde en waarom je dat deed. Dat leert een team sneller wat AI goed doet en waar het misloopt dan een aparte workshop.

Koppel elke gedelegeerde taak aan een keurmoment

Spreek per taak af wie het AI-concept nakijkt en waarop. Bij een begroting zijn dat de cijfers, bij een voorstel de scope. Zonder die afspraak schuift verantwoordelijkheid onbedoeld door naar de AI.

Meet tijd, niet alleen kwaliteit

Houd voor jezelf bij hoeveel tijd een AI-eerste-versie bespaart op de taken die je delegeert. Dat cijfer overtuigt een team en een directie sneller dan een principediscussie over AI.

Wil je dit voor jouw echte takenpakket?

De gratis scan op de homepage bouwt in 30 seconden jouw persoonlijke taakkaart, op basis van jouw rol en sector.

Doe de gratis taak-scan

Tools voor dit werk

Tool	Voor welke taken	Nuchter bekeken
Microsoft Copilot	eerste rapportversies, statusrapporten, mailcorrespondentie (automate, delegate)	Zit al in Microsoft 365, dus lage instapdrempel als je organisatie daar al mee werkt.
Claude (Anthropic)	literatuursynthese, analyseresultaten samenvatten, methodologievoorstellen (eliminate, delegate)	Anthropic's eigen Economic Index toont dat dit soort tekstwerk vooral augmentation-achtig gebruikt wordt, mens beslist mee.
Projectplanningstool met AI-inschatting	tijdschatting van werkzaamheden, projectbeheer (automate)	Generiek: kijk of je bestaande projecttool al AI-planning ingebouwd heeft voor je iets nieuws koopt.
Documentbeheer met AI-samenvatting (SharePoint, Google Workspace)	oude onderzoeksrapporten en dossiers terugvinden en samenvatten (eliminate)	Nuttig zodra je archief groot genoeg is, bij een klein team is het overkill.

Prompts om vandaag te proberen

Eerste versie onderzoeksvoorstel

Je bent onderzoeksassistent. Op basis van deze projectomschrijving [plak omschrijving], schrijf een eerste versie van een onderzoeksvoorstel met: probleemstelling, methodologie, tijdlijn per fase, en een indicatieve begroting in categorieën (personeel, materiaal, overhead). Gebruik geen vakjargon zonder uitleg. Markeer elke aanname met [AANNAME] zodat ik ze kan controleren.

Literatuursynthese

Vat de bijgevoegde artikelen samen in maximaal 500 woorden. Structureer per thema: wat is bekend, waar zijn de auteurs het over eens, waar is er tegenspraak, en welke methodologische beperkingen komen terug. Geef bij elke claim de bronverwijzing.

Statusrapport voor de stuurgroep

Schrijf op basis van deze projectlogs en notities [plak logs] een statusrapport van één pagina voor de stuurgroep: voortgang tegenover planning, risico's, beslissingen die nodig zijn van het management, en budgetstatus. Zakelijke, niet-alarmistische toon.

Verwante beroepen

Veelgestelde vragen

Welke vaardigheden van een onderzoeksmanager kan AI niet overnemen?

Volgens de ESCO-vaardighedenlijst voor dit beroep blijven leiding geven aan personeel, onderzoeksvoorstellen bespreken met financiers en omgaan met moeilijke eisen mensenwerk. Dat zijn taken met onderhandeling, gezag en persoonlijke verantwoordelijkheid, drie dingen die een taalmodel niet heeft. AI kan de tekst, de eerste begroting of de planning voor die gesprekken voorbereiden. Het gesprek zelf en de beslissing erna liggen bij de onderzoeksmanager.

Hoeveel onderzoekers of onderzoeksmanagers in Vlaanderen gebruiken AI al?

Er bestaat geen apart cijfer voor deze specifieke functie. Wel weten we dat 43 procent van de Vlamingen maandelijks generatieve AI gebruikt (imec Digimeter), en dat 61 procent van de Belgen ooit een AI-chatbot gebruikte (Google/Ipsos, 2025). Onderzoeksmanagers werken doorgaans met hoger opgeleid, digitaal actief personeel, dus het gebruik in deze functie ligt vermoedelijk minstens even hoog. Dat is een aanname, geen gemeten feit voor dit specifieke beroep.

Wat is het verschil tussen automation en augmentation bij AI-gebruik voor onderzoek?

Anthropic's Economic Index verdeelt AI-gebruik in automation-achtig gebruik, waarbij AI een taak grotendeels overneemt zoals het schrijven van een eerste conceptrapport, en augmentation-achtig gebruik, waarbij AI een mens ondersteunt die zelf de beslissing neemt, zoals het aftoetsen van een methodologie. Voor onderzoeksmanagers valt het meeste delegate-werk in de tweede categorie: AI werkt mee, de manager beslist en tekent.

Is de ESCO-taxonomie een goede basis om AI-taken per beroep te bepalen?

ESCO beschrijft 3.039 beroepen met vaardigheden in 28 talen, opgesteld door de Europese Commissie. Dat maakt het een bruikbare, taalonafhankelijke basis om een functie op taakniveau te ontleden, precies wat UWV aanraadt om te bepalen wat AI kan overnemen. ESCO zegt op zich niets over AI. Het geeft wel het skelet van taken waarop je die vraag per beroep kan toepassen.

Bronnen

Hendrik De Winne, auteur van Becoming AI-Savvy, oprichter van VibeLab. Begeleidt teams bij het herontwerpen van hun werk met AI.

Dit artikel is opgesteld met AI-ondersteuning op basis van publieke databronnen en redactioneel nagekeken.